Beperkte gemeenschap van goederen en een onderneming: wat betekent dat in België?

Een onderneming starten of uitbouwen tijdens een huwelijk kan gevolgen hebben voor het huwelijksvermogen. Dat geldt ook wanneer maar één echtgenoot de zaak runt. De precieze gevolgen hangen af van het huwelijksvermogensstelsel, de manier waarop de onderneming is georganiseerd en de herkomst van het geld waarmee ze werd gefinancierd.

De term beperkte gemeenschap van goederen wordt vaak gebruikt voor een stelsel waarbij niet alle bezittingen van de echtgenoten gemeenschappelijk zijn. In België heet het wettelijke standaardstelsel doorgaans het wettelijk stelsel, ook wel de gemeenschap van aanwinsten. Hieronder lees je hoe dat stelsel zich kan verhouden tot een onderneming.

Wat houdt het Belgische wettelijke stelsel in?

Wie trouwt zonder huwelijkscontract, valt in principe onder het wettelijke stelsel. Dat bestaat uit drie vermogens:

• het eigen vermogen van de ene echtgenoot;
• het eigen vermogen van de andere echtgenoot;
• het gemeenschappelijk vermogen van het koppel.

Bezittingen die een echtgenoot al vóór het huwelijk had, blijven doorgaans eigen. Ook bepaalde schenkingen en erfenissen blijven in principe eigen vermogen. Inkomsten die tijdens het huwelijk worden verdiend en goederen die tijdens het huwelijk met gemeenschappelijke middelen worden aangekocht, behoren doorgaans tot het gemeenschappelijk vermogen. De precieze kwalificatie kan afhangen van de omstandigheden en van het bewijs van de herkomst van de middelen.

Een onderneming die al bestond vóór het huwelijk

Een zaak of aandelen die een echtgenoot al vóór het huwelijk bezat, blijven in principe deel uitmaken van diens eigen vermogen. Dat betekent niet automatisch dat alle inkomsten uit die onderneming ook persoonlijk blijven. Beroepsinkomsten en opbrengsten tijdens het huwelijk kunnen onder het wettelijke stelsel tot het gemeenschappelijk vermogen behoren.

Ook investeringen tijdens het huwelijk kunnen vragen oproepen. Als gemeenschappelijke middelen worden gebruikt om een eigen onderneming uit te breiden, kan er bij een latere vereffening of verdeling mogelijk een vergoedingsrekening spelen. De uitkomst hangt onder meer af van de investering, de boekhouding en de toepasselijke regels.

Een onderneming starten tijdens het huwelijk

Wordt een onderneming tijdens het huwelijk opgericht, dan is de herkomst van het startkapitaal belangrijk. Wordt de zaak gefinancierd met gemeenschappelijke inkomsten of spaargeld, dan kan de waarde van de onderneming of van de aandelen geheel of gedeeltelijk tot het gemeenschappelijk vermogen behoren. Wordt aantoonbaar eigen vermogen gebruikt, dan kan dat de beoordeling beïnvloeden.

De juridische vorm maakt eveneens een verschil. Bij een eenmanszaak is er geen afzonderlijke rechtspersoon tussen de ondernemer en de zaak. Bij een vennootschap, zoals een BV of NV, is de vennootschap juridisch onderscheiden van haar aandeelhouders. De vennootschap bezit haar eigen activa; de echtgenoten kunnen zelf bijvoorbeeld aandelen bezitten. De vraag wie aandeelhouder is, staat niet altijd gelijk aan de vraag hoe de waarde van die aandelen binnen het huwelijksvermogen wordt verrekend.

Is de partner automatisch mede-eigenaar of zaakvoerder?

Nee. Het huwelijksvermogensstelsel maakt een echtgenoot niet automatisch zaakvoerder, bestuurder of mede-aandeelhouder van de onderneming. Die rechten volgen uit de vennootschapsdocumenten, de inschrijving van de aandelen en de toepasselijke regels van het vennootschapsrecht.

Dat neemt niet weg dat de waarde van een onderneming of aandelen bij een verdeling tussen echtgenoten een rol kan spelen. De juridische eigendom, de zeggenschap in de onderneming en de vermogensrechtelijke afrekening zijn verschillende zaken.

Wat met ondernemingsschulden?

Ook voor schulden is de rechtsvorm belangrijk. Bij een eenmanszaak zijn de onderneming en de ondernemer niet van elkaar afgescheiden zoals bij een vennootschap. De ondernemer kan daardoor met zijn of haar persoonlijke vermogen aansprakelijk zijn. Afhankelijk van de aard van de schuld en het huwelijksvermogensstelsel kan ook het gemeenschappelijk vermogen gevolgen ondervinden.

Een vennootschap biedt doorgaans een scheiding tussen het vermogen van de vennootschap en dat van de aandeelhouders. Die bescherming is niet absoluut. Persoonlijke waarborgen, bepaalde bestuurdersaansprakelijkheid of andere uitzonderingen kunnen toch persoonlijke gevolgen hebben. Een kredietgever kan bijvoorbeeld vragen dat een echtgenoot zich persoonlijk borg stelt.

Een huwelijkscontract kan afspraken verduidelijken

Echtgenoten kunnen met een notarieel huwelijkscontract afwijken van het wettelijke stelsel of bepaalde afspraken vastleggen. Dat kan nuttig zijn voor ondernemers, bijvoorbeeld om duidelijkheid te scheppen over ondernemingsaandelen, investeringen, inkomsten of de gevolgen van een echtscheiding.

Een huwelijkscontract is maatwerk. De gekozen regeling moet aansluiten bij de onderneming, de financiering, eventuele mede-eigenaars en de persoonlijke situatie van beide echtgenoten. Een notaris kan toelichten welke opties bestaan en wat de gevolgen ervan zijn.

Conclusie

In België betekent een beperkte gemeenschap niet dat een onderneming automatisch volledig gemeenschappelijk of volledig persoonlijk is. De datum waarop de onderneming of aandelen werden verworven, de herkomst van de middelen, de rechtsvorm en eventuele afspraken in een huwelijkscontract spelen allemaal mee. Wie een onderneming start, overneemt of laat groeien tijdens het huwelijk, doet er goed aan de vermogensrechtelijke gevolgen vooraf te bespreken met een notaris of juridisch adviseur.

Deze informatie is algemeen en vormt geen individueel juridisch advies. De beoordeling hangt af van de concrete feiten en documenten.

8 Essentiële Tips voor het Beheren van een Onderneming binnen Beperkte Gemeenschap van Goederen in België

1. Check of het Belgische wettelijke stelsel van toepassing is; dat werkt met gemeenschap van aanwinsten.
2. Leg vóór de start van een onderneming afspraken vast in een huwelijkscontract.
3. Documenteer of aandelen of ondernemingsmiddelen privé of gemeenschappelijk zijn.
4. Houd privé- en zakelijke rekeningen strikt gescheiden.
5. Bespreek hoe beroepsinkomsten en dividenden binnen het huwelijksstelsel vallen.
6. Laat bij een overname of investering de herkomst van het geld aantoonbaar vastleggen.
7. Beoordeel samen de gevolgen van zakelijke leningen en persoonlijke borgstellingen.
8. Vraag advies aan een notaris of advocaat bij wijzigingen aan het huwelijkscontract.

Check of het Belgische wettelijke stelsel van toepassing is; dat werkt met gemeenschap van aanwinsten.

Controleer eerst welk huwelijksvermogensstelsel op jullie van toepassing is. In België geldt zonder huwelijkscontract doorgaans het wettelijke stelsel, ook wel de gemeenschap van aanwinsten genoemd. Daarbij blijven bepaalde goederen eigen, terwijl inkomsten en andere aanwinsten tijdens het huwelijk in principe gemeenschappelijk kunnen zijn. Dat onderscheid kan belangrijk zijn voor de onderneming, de aandelen en de financiering ervan. Twijfel je over jullie situatie, laat het dan nakijken door een notaris.

Leg vóór de start van een onderneming afspraken vast in een huwelijkscontract.

Leg vóór de start van een onderneming duidelijke afspraken vast in een huwelijkscontract. Zo weten jij en je partner hoe de onderneming, de aandelen, eventuele investeringen en inkomsten binnen jullie huwelijksvermogensstelsel worden behandeld. Een notaris kan helpen om de afspraken af te stemmen op jullie situatie en misverstanden of discussies achteraf te voorkomen.

Documenteer of aandelen of ondernemingsmiddelen privé of gemeenschappelijk zijn.

Leg duidelijk vast of aandelen en ondernemingsmiddelen tot het eigen of het gemeenschappelijk vermogen behoren. Bewaar daarom bewijs van de aankoopdatum en de herkomst van het geld, zoals bankafschriften, facturen, schenkings- of erfenisdocumenten en aandeelhoudersregisters. Een correcte, actuele administratie kan later helpen om misverstanden te vermijden, bijvoorbeeld bij een investering, verkoop, echtscheiding of vereffening van het huwelijksvermogen. Bespreek bij twijfel met een notaris hoe je de eigendom en eventuele vergoedingsrechten best documenteert.

Houd privé- en zakelijke rekeningen strikt gescheiden.

Houd privé- en zakelijke rekeningen strikt gescheiden. Gebruik de zakelijke rekening voor inkomsten en uitgaven van de onderneming en betaal persoonlijke kosten via je privérekening. Zo blijft de geldstroom overzichtelijk en kan je makkelijker aantonen waar middelen vandaan komen en waarvoor ze werden gebruikt. Dat is belangrijk voor je boekhouding én kan helpen om bij een discussie over het huwelijksvermogen duidelijkheid te scheppen. Bespreek met je boekhouder hoe je dit praktisch aanpakt.

Bespreek hoe beroepsinkomsten en dividenden binnen het huwelijksstelsel vallen.

Binnen het Belgische wettelijke stelsel behoren beroepsinkomsten die tijdens het huwelijk worden verdiend doorgaans tot het gemeenschappelijk vermogen, ook als slechts één echtgenoot de onderneming uitbaat. Uitgekeerde dividenden vallen in principe eveneens in dat vermogen, zelfs wanneer de aandelen eigen vermogen zijn; niet-uitgekeerde winsten blijven daarentegen in de vennootschap en zijn niet automatisch persoonlijk inkomen van de aandeelhouder. De precieze behandeling kan afhangen van het huwelijkscontract, de herkomst van de aandelen en de manier waarop de winst wordt toegekend of uitgekeerd.

Laat bij een overname of investering de herkomst van het geld aantoonbaar vastleggen.

Bij een overname of investering is het verstandig om duidelijk en schriftelijk vast te leggen waar het gebruikte geld vandaan komt. Bewaar bijvoorbeeld bankuittreksels, betalingsbewijzen, leningsovereenkomsten en relevante notariële documenten. Zo kan later worden aangetoond of de investering gebeurde met eigen middelen, zoals een erfenis, of met gemeenschappelijke inkomsten. Dat kan belangrijk zijn om de vermogensrechtelijke gevolgen voor de onderneming correct te beoordelen.

Beoordeel samen de gevolgen van zakelijke leningen en persoonlijke borgstellingen.

Bespreek samen welke impact zakelijke leningen kunnen hebben op jullie gezinsvermogen. Let daarbij vooral op persoonlijke borgstellingen: als een van jullie zich persoonlijk garant stelt voor een lening van de onderneming, kan die persoon onder bepaalde omstandigheden met het privévermogen moeten instaan voor de terugbetaling. Ga vóór de ondertekening na wie precies aansprakelijk is, welke goederen mogelijk risico lopen en hoe de borgstelling zich verhoudt tot jullie huwelijksvermogensstelsel. Vraag bij twijfel advies aan een notaris of juridisch adviseur.

Vraag advies aan een notaris of advocaat bij wijzigingen aan het huwelijkscontract.

Overweegt u uw huwelijkscontract aan te passen om uw onderneming beter te beschermen of duidelijke afspraken te maken over de verdeling van vermogen en schulden? Vraag dan advies aan een notaris of advocaat vóór u wijzigingen ondertekent. Die kan de gevolgen van de voorgestelde afspraken uitleggen en nagaan of ze aansluiten bij uw ondernemingsvorm, uw financiële situatie en uw toekomstplannen.